Lễ hội Puc Por của đồng bào Vân Kiều

                                                                         Bài và ảnh: HỒ PHƯƠNG

Lễ hội Puc Por là loại hình sinh hoạt văn hóa tâm linh, đã trở thành một hình thức sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng độc đáo của đồng bào Vân Kiều.

Hàng năm, cứ vào tháng 7, tháng 8 âm lịch, khi lúa trên rẫy đã tươi tốt, đồng bào Vân Kiều tiến hành nghi lễ cầu mùa. Với ý niệm chuyển biến vũ trụ do thần linh và ma quỷ cai quản, con người muốn đạt được sở nguyện thì cầu thần linh giúp đỡ, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia súc sinh lũ, sinh đàn, người người sức khỏe.

 

lehoipucpor1Nghi lễ tẩy uế trong lễ hội Puc Por 

 

Thông qua lễ hội nhằm thỏa mãn nhu cầu văn hóa, nhu cầu tâm linh, nhằm giáo dục truyền thống chống giặc ngoại xâm, đoàn kết giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần xây dựng bản làng, quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp và mỗi thành viên trong cộng đồng phải có trách nhiệm trước tổ tiên, ông bà, cũng như trước truyền thống văn hóa của dân tộc.

Theo quan niệm của đồng bào Vân Kiều, vạn vật hữu linh, khi con người sinh ra có các vị thần linh xuất hiện che chở. Những vị thần Sông, thần Suối, thần Núi, thần Rừng… đã mang lại nhiều may mắn, hạnh phúc cho con người.

Chính vì vậy, hàng năm, đồng bào tiến hành tổ chức lễ hội cầu mùa với ước nguyện cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng thuận lợi, cây cối xanh tươi, thóc lúa đầy chòi. Lễ cầu mùa của người Vân Kiều là nghi lễ mang tính cộng đồng chứa đựng những giá trị nhân văn cao đẹp, là dịp để bà con, họ tộc gặp gỡ, giao lưu, chia sẽ những kinh nghiệm trong cuộc sống, qua đó gắn kết cộng đồng.

Thông thường hàng năm, đồng bào tổ chức lễ hội với quy mô nhỏ, vật hiến sinh gồm gà hoặc lợn. Tùy theo điều kiện kinh tế của bản làng sau 5 - 7 năm, hội đồng tộc trưởng thống nhất quyết định tổ chức lễ hội với quy mô lớn có vật hiến sinh là trâu và được thông báo rộng rãi đến con, cháu gần xa về tham gia, thời gian lễ hội diễn ra từ một đến hai ngày.

Trước khi diễn ra lễ chính, đồng bào tiến hành 3 nghi lễ là: Lễ Dung Xa Ro O, gồm gà và rượu được già làng cúng, tẩy uế những dơ bẩn để đón thần linh về dự; sau đó Lễ Pơ Roông gồm lợn và gà, rượu mời các thần về chứng giám; tiếp đến là nghi lễ Puc Por, vật hiến sinh gồm có trâu với quy mô lớn hơn, huy động cả cộng đồng, khách mời cùng tham gia, hát múa, đánh cồng chiêng quanh cây nêu buộc vật hiến sinh.

 

lehoipucpor2Vật hiến sinh trong lễ hội Puc Por

 

Sau khi cúng xong, các phần thịt được chia thành nhiều phần nhỏ, phụ nữ  tập trung làm những món ăn truyền thống. Mọi người cùng hàn huyên tâm sự, vui vẻ hoàn thành tốt phần việc của mình.

Khi mặt trời lên đỉnh đầu, tiếng cồng chiêng vang lên báo hiệu giờ linh thiêng đã đến, tất cả mọi người trong bản tập trung về khu vực làm lễ, bắt đầu các nghi thức của lễ cầu mùa. Thầy cúng cùng hội đồng tộc trưởng đứng trước bàn đặt lễ vật đọc lời khấn, với ý nguyện “mong thần linh chứng giám ban cho mưa thuận gió hòa, để bản làng có vụ mùa tốt tươi, có sức khỏe, xua tan bệnh tật, cộng đồng khỏe mạnh… ”.  Khi khấn xong, thầy cúng lấy một ít thịt và rượu ném xuống đất, sau đó dùng hai thanh tre xin quẻ trước thần linh, các thanh tre được tung hứng lên trời, lúc nào các thanh tre rơi xuống mặt đất một úp và một ngửa, ba lần liên tiếp, như vậy là được thần linh chấp thuận, thì kết thúc phần nghi lễ.

Vào phần hội, mọi người chia sẻ những xâu thịt nướng, cùng xếp hàng, dắt tay nhau đến từng ché rượu của mỗi gia đình cùng nhau thưởng thức. Theo phong tục khi uống rượu, hội đồng già làng và khách mời uống trước, sau đó đến thế hệ con cháu để thể hiện sự tôn kính. Men rượu cần ngây ngất hòa chung những tiếng cồng, tiếng chiêng rộn ràng, họ quần tụ và chúc nhau có một vụ mùa thắng lợi.

 

lehoipucpor3Chia thịt trong lễ hội Puc Por

 

Ngày nay, do biến đổi khí hậu, nắng hạn kéo dài, thời tiết khắc nghiệt, đồng bào Vân Kiều càng ý thức việc bảo vệ tài nguyên môi trường, bảo vệ rừng đầu nguồn, bảo vệ sự sống của muôn loài, đồng thời là bảo vệ cuộc sống chính mình. Vì vậy, việc duy trì tổ chức lễ cầu mùa đã góp phần bảo lưu nét đẹp văn hóa truyền thống vốn đã ăn sâu trong tâm thức người Vân Kiều sống bao đời nay trên dãy Trường Sơn hùng vĩ. Đây là một tín hiệu đáng mừng cho công tác bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Vân Kiều nói riêng và cộng đồng các dân tộc anh em trên đất nước Việt Nam nói chung.