Khơi dòng
Kịch dài của HỮU ĐẠT

 

(Tác phẩm tham gia Trại sáng tác kịch bản sân khấu hưởng ứng

cuộc thi “Tìm hiểu các loại mô hình HTX kiểu mới”)

 

NHÂN VẬT

 

- Ông Lã - Nông dân                                      

- Bà Thìn - Nông dân                                       

- Long - Nông dân                                          

- Thảo - Nông dân.                                            

- Ngọc- Giám đốc HTX Đông Hưng                           

- Thơm - Phó Giám đốc HTX Đông Hưng

- Nam - Chủ cửa hàng dịch vụ nông nghiệp                 

- Hà - Phóng viên

MÀN 1

Ông Lã (Ngồi trên chiếc chõng tre trước hiên, uống nước, mặt tư lự hướng ra cánh đồng. Từ trong nhà vọng ra câu hát:Đất ơi! Có nhớ những ngày đồng khô cỏ cháy. Nước ơi! Đồng trũng quê mình từ bao giờ ngập úng. Câu hỏi ngàn năm xưa ơ hơ…”. Đứng dậy lẩm bẩm nhại theo làn điệu câu hát):Đất ơi! Có nhớ những ngày…. đồng khô mà cỏ cháy… Tất cả đều cạn khô. Nước ở tận nơi mô?

Ngọc (bước vào cười):Chà! Bác không những là tấm gương tiêu biểu trong thời kỳ đổi mới, mà còn là người chế tác lời bài đại tài nữa đó.

Ông Lã (quay lại khó chịu): Cô… cô lại đến thuyết phục tôi vào cái hợp tác xã chứ gì? Không! Không bao giờ! (Hạ giọng) Tôi già rồi, làm bao nhiêu ăn bấy nhiêu, mắc chi vô HTX để hội họp tốn thời gian. Đánh kẻng mới đi làm. Người làm ít cũng hưởng như người chăm…toàn là đối phó, giả dối!

Ngọc: Không bác ạ! Hôm nay cháu đến để đặt vấn đề chống hạn cho đồng ruộng nhà ta, chứ việc vào hợp tác hay không là quyền tự nguyện của bác mà.

Ông Lã: Chống hạn? Tất cả các con mương đều khô nước, làm sao mà chống nổi hạn?

Ngọc: Dạ! Hiện giờ tất cả các con mương ở địa phương ta đều không có nước. Nhưng các HTX khác thì vẫn có đủ nước để chống hạn.

Ông Lã: Ô sao lạ vậy? Bất công! Thật là bất công!

          Ngọc: Bởi vì các HTX đã cho khơi lại dòng chảy, trám hết những chỗ rò rỉ, nên vẫn có nước để chống hạn đó ạ.

Ông Lã: Vậy à?

Ngọc: Dạ! Ngày mai HTX sẽ nạo vét lại kênh mương. Nếu bác tham gia được với HTX thì chúng cháu sẽ chấm công cho bác. Còn nếu ai không tham gia được, thì chúng cháu sẽ thu mỗi sào là 100.000 đồng/sào để bồi dưỡng cho những người trực tiếp lao động.

Ông Lã: Đồng ý!... Nhưng cô cho tôi nợ tiền mươi bữa… để bán được gà rồi trả. (Ngần ngừ ngơ ngác) Ơ… mà sao mấy hộ khác chỉ nộp có hai mươi ngàn đồng/sào, đằng này tôi phải nộp đến 100.000 đồng/sào?

Ngọc: Là do những hộ đó tham gia HTX, nên HTX đã dùng quỹ phòng chống thiên tai hỗ trợ tới 80% rồi ạ. Hay là vụ này bác tham gia HTX đi.

Ông Lã (Quay lại nhăn nhó): Tôi đã từng tham gia ban quản lý HTX cũ mười mấy năm, chả lạ gì cái mô hình cha chung không ai khóc đó nữa. Nên nay nghe nói là thành lập lại HTX là ớn lắm rồi.

Ngọc: Phương thức làm ăn đó đã qua lâu rồi bác à, bây giờ phương thức mới. Tất cả các thành viên của HTX tự quản lấy tư liệu sản xuất, sản phẩm của mình. HTX chỉ hỗ trợ các dịch vụ như: Vốn làm ăn, phân bón, giống, thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời tìm nơi tiêu thụ sản phẩm cho bà con thôi.

Ông Lã: Vậy ư? Đơn giản vậy thôi ư? Nếu đúng là HTX đứng ra bao tiêu sản phẩm, giống cây trồng vật nuôi, các dịch vụ khác cho bà con… thì tôi cũng sẽ đăng ký tham gia hợp tác xã.

Ngọc: Dạ đúng vậy. Hoan hô bác.

(Lời bài hát “Người đi xây hồ Kẻ Gỗ” vang lên)

MÀN 2

Tại nhà ông Lã. Ông đang sửa soạn áo quần ra đi thì Nam bước vào.

Nam: Bác định đi đâu mà ăn bận gọn gàng vậy?

Ông Lã (ngửng lên hớn hở): À anh Nam! Mời anh ngồi, tui tính đi nộp đơn xin tham gia hợp tác đó.

Nam: Trời đất! Già như bác mà còn bị mấy đứa trẻ con nó lừa. Thôi nghỉ đi mà dưỡng tuổi già, làm ít thì ăn ít… Mấy mươi năm qua, bác cống hiến cho HTX, nay có được ích gì không?

Ông Lã: Nhưng... nhưng… nếu không có HTX thì làm mà sao cứu được mấy sào lúa của tôi?

Nam: (Bước tới vẻ tự tin): Bác định còng lưng làm thuê, để lũ chúng hát karao kê, sắm điện thoại chát chít với nhau sao?

Ông Lã (Ngơ ngác lưỡng lự): Con Ngọc… thân thiết với con Hà tôi từ bé? Nó nỡ lừa tôi sao?

Nam: (Bước tới ngồi vào cái sạp): Điều gì cũng có thể xảy ra mà bác (Lấy giọng). Vào HTX, đương nhiên là phải làm nghĩa vụ với HTX rồi. Phải đóng tiền cổ phần, rồi ruộng đất, tất cả tài sản của bác đương nhiên là của HTX. Nếu bọn chúng đem lên ngân hàng thế chấp lấy tiền ăn uống với nhau…gây ra thâm hụt, thua lỗ. Lúc ấy bác biết kêu ai?

Ông Lã (giật mình ngắc ngứ): Có… có chuyện ấy…. ấy… thật sao?

Nam (nghiêm trang): Có chứ! Ngày nào mà ti vi, đài báo chả đưa tin về những kẻ lừa đảo, bán tài sản của tập thể ăn chơi phải ra hầu tòa... (Ông Lã tái mặt ngồi im thin thít)

Nam (hể hả): Dù chúng phải ra tòa, nhưng hậu quả vẫn là người dân phải gánh chịu. Ngân sách bị âm, ngân hàng sẽ tuyên bố phát mãi tất cả tài sản HTX…. Lúc đó ai sẽ là người đứng ra trả nợ thay chúng? Không phải là các thành viên của HTX thì ai?

Ông Lã (luống cuống ngồi xuống ngó Nam như vị cứu tinh): Ui… vậy sao? Vậy thì… khoan tính tới chuyện đó đã (Dừng lại ngơ ngác) Nhưng… nhưng các khâu làm đất, chống hạn, phân bón, giống má và thuốc bảo vệ thực vật… nếu không tham gia HTX thì biết mần răng?

Nam: Tất cả các khoản đó từ xưa tới nay, chả phải vụ nào cháu vẫn cho bà con ứng, chờ khi thu hoạch mới thanh toán đó sao.

Ông Lã: Ôianh chân tình quá! Thế mà con bé Hà nhà tôi lại không hiểu cho.

Nam: Ôi chuyện nào ra chuyện đó (Bước tới hạ giọng thầm thì) Đừng dại mà đi làm thuê kiếm 3 cân thóc/tháng như ngày xưa. Cứ làm riêng, nếu khó khăn cháu sẽ giúp cho. Cố mà giữ lại mảnh ruộng, vườn rau, ao cá mình chứ. (Cười) Hà chưa hiểu cháu, rồi một ngày sẽ hiểu. Thôi chào bác cháu đi đây.

Ông Lã: Ừ anh về (vừa lúc đó tiếng gà con kêu chiếp chiếp rộn rã vọng tới) Ôi sao gà lại kêu khiếp thế? Chắc có con chó nào lủi vào rồi? (ông Lã lùi về sau sân khấu, Nam đứng chưng hửng một mình toan bước ra thì Hà bước vào nhoẻn miệng cười)

Hà: Này!  Đứng lại! Vừa gây hậu quả xong, định bỏ của chạy lấy người à?

Nam (giật mình đứng sựng lại): Ôi em! Em về khi nào? Sao không điện thoại để anh đưa xe ra đón mà lại phải đi xe ôm cho vất vả?

Hà: Hì… ngồi xe ôm để tận hưởng gió đồng quê cũng là cái thú.

Nam: Lãng mạn quá! Đúng là nữ nhà báo.

Hà (nghiêm mặt thăm dò): Mà này!... Nãy giờ anh truyền bá tư tưởng gì cho ông già tôi thế?

Nam: Truyền bá tư tưởng gì đâu? Anh chỉ phân tích lợi hại khi tham gia HTX cho ba biết thôi mà.

Hà: Ba? Ơ hay… ba tôi bỗng trở thành ba chung hồi nào vậy?

Nam (lúng túng): Thì ba em… nhưng anh cũng coi như là ba anh. Chả lẽ em không biết là anh đã tận tình với các cụ như người nhà đó sao?

Hà: Cảm ơn anh! Nhưng tôi không thích cách làm đó của anh, bởi giữa chúng ta đã có gì với nhau đâu. Trái lại, thiên hạ sẽ đàm tiếu những lời không tốt.

Nam: Đàm tiếu, bình luận là việc của những kẻ nhàn cư vi bất thiện. Đôi khi anh lại thích những lời đàm tiếu đó. Mà sao hôm nay em có vẻ căng thẳng quá vậy?

Hà: Trước đây tôi đã từng coi anh là mẫu hình của sự năng động sáng tạo, dám nghĩ dám làm. Luôn giúp đỡ bà con nghèo khó. Nhưng không ngờ nay anh lại là người đang chống lại chủ trương đổi mới nông thôn của Đảng, Nhà nước.

Nam (lúng túng): Áp dụng phương thức sản xuất nào là quyền của người nông dân. Anh có xui ai chống lại Đảng, Nhà nước bao giờ đâu?

Hà: Anh đang chống đó thôi. Có phải anh lo rằng: Khi tất cả nông dân vào HTX, thì cửa hàng dịch vụ nông nghiệp của anh sẽ phá sản không?

Nam: Không! Chắc chắn là không! Vì số hộ tham gia HTX rất ít, những hộ ngoài HTX vẫn đến mua hàng ở anh. Nhưng lẽ đương nhiên là muốn tồn tại thì ai cũng phải tìm cách bảo vệ quyền lợi của mình chứ! Có lẽ tranh luận ở đây, mãi vẫn không đi đến hồi kết. Điều gì đến ắt sẽ đến. Chào em, anh về đây.

(nói với theo giọng mỉa mai): Dạ anh về em không tiễn được! Lâu lâu đến chơi với ông bà già em cho vui nghe!

Nam vùng vằng bước ra cổng vừa lúc Ngọc hớt hãi chạy vào. Cô xô Nam ngã ngữa.

Ngọc: Ui… ui chao xin lỗi.

Nam (đứng dậy phủi áo quần lầu bầu): Quỷ sứ! Việc gì mà chạy như bị ma đuổi vậy. Con gái con đứa… ít ra thì phải dịu dàng có ý có tứ chút chứ.

Ngọc (quay lai lườmNam, chanh chua): Đã là quỷ thì sao còn phải sợ ma. Mà ma phi a đây còn chưa sợ nữa là ma xóm, hi hi… (Gọi với vào trong) Đâu? Đâu rồi? Mau đưa ra đây ra tao coi thử.

Hà (chạy vội ra): Ôi cái con này! Sao mà linh thế? Tao vừa vào nhà xong (dừng lại chưng hửng ngơ ngác) có gì mà cuống quít thế?  Mà này… mày vừa bảo đưa cái gì cho mày coi?

Ngọc: Nghe người ta kháo nhau là có thằng cha nào đó rất bảnh trai đèo mày về. Ngạc nhiên quá! Nên mới vội đến để xem thực hư đây. Đâu? Đâu rồi đưa tao duyệt coi?

Hà: Là tay xe ôm trên thị xã ấy mà hi hi

Ngọc: Nỡm! Có thế mà cả làng làm ầm lên như là mày sắp lên xe hoa không bằng. Sao? Mày thấy tay Nam đó có được không? Nó nhiệt tình với ông bà già nhà mày lắm đó.

Hà: Thôi… Bà lo cho bà trước cái đã. Tôi đi xa, quan hệ rộng, chọn đối tượng nào mà chả được. Vật báu đó nhường cho người ở vùng sâu, vùng xa như bà.

Ngọc (giẩu môi): Hì… Mày tưởng tao dễ tính lắm đó hả. Thôi! Không nói chuyện đó nữa! Này nhà báo đi nhiều, viết nhiều…có mô hình nào mới giới thiệu cho bà con quê bớt đói nghèo không?

Hà: Trước khi về nhà, tao đã đi một vòng quanh làng. Thấy bà con ai cũng bảo là đời sống cao hẳn, vì sản phẩm có đầu ra. Nhất là mô hình thực phẩm an toàn thì ai cũng tấm tắc.

Ngọc: Đó là điều mà ai cũng có thể làm được, nên sớm muộn gì tính độc quyền của sản phẩm sẽ không tồn tại nữa. Sản phẩm sẽ bị hạ giá nếu đông đối tượng cùng sản xuất một mặt hàng. Tao đang suy nghĩ tìm ra một sản phẩm có tính độc đáo, vượt trội để tung ra thị trường. Như vậy thì thu nhập bà con mới bền vững.

Hà: Độc đáo, vượt trội hay không là ở trong đầu bà chủ tịch hành chính quản trị kiêm giám đốc chứ có đâu trong đầu lũ nhà báo chúng tôi.

Ngọc: Tao muốn tìm cách hạ giá đầu vào, nâng cao sản lượng… thì lợi nhuận mới cao được nhưng khó quá.

Bà Thìn (hốt hoảng chạy vào): O Ngọc! O giám đốc mô rồi?

Ngọc (quay lại): Chào bác! Có chuyện gì vậy bác?

Bà Thìn: Tìm mãi mới gặp được o. Sao giám đốc không ngồi ở văn phòng HTX, cứ đi lung tung rứa?

Ngọc: Dạ cháu trực ở văn phòng từ sáng đến 11giờ 30, còn buổi chiều đi thực địa và thăm các hộ gia đình.

Bà Thìn: Như rứa thì gọi là mô hình HTX kiểu mới đó à? (dừng lại hắng giọng) è hèm… tui hỏi o… vì răng đến bây chừ mà ruộng nhà tôi vẫn chưa có nước? Khi nào thì tui có thể làm đất gieo sạ?

Ngọc: Chắc là đầu vụ nhà bác đã không tham gia họp tổ sản xuất?

Bà Thìn: Họp mà tăng được vài cân thóc một sào, thì tui đi cả năm. Đằng này, ngồi đau cả lưng mà có chuyện chi nói mô?

Ngọc: Vụ này HTX chủ trương không trồng lúa ở vùng ruộng Cồn Treo nữa. Vì lượng nước ít không thể đủ cung cấp cho cả vùng. Ban Giám đốc đã quyết định chuyển vùng trên sang trồng rau, đậu, lạc, khoai ruột đỏ... Bác cứ yên chí, khi nào có kế hoạch cháu sẽ thông báo cụ thể.

Bà Thìn: Đúng Ban Giám đốc toàn là những kẻ không biết mô tê chi hết. Trồng mấy thứ đó thì mần răng mà xóa đói giảm nghèo được? (Ngừng chút mỉa mai) Hồi giờ nghe ti vi nói mà tui không hiểu. Hóa ra “chuyển dịch cây trồng, cơ cấu lại thời vụ” là ăn rau thay cơm! Ô hay quá! Hôm nay tôi mới hiểu ra. Phải phổ biến lại ý nghĩa to tát này cho mọi người nghe cái đã.

(trố mắt bước tới xen vào): Bác có thể bán các sản phẩm trên rồi mua gạo ăn mà. Thậm chí là gạo ngon nữa đó.

Bà Thìn: Ui…rứa ai ngày ngày gánh hàng đi chợ cho tui? Chưa nói là rau, dưa, cải, củ đó thì thu chừng nào phải bán hết chừng đó, dự trữ lại thì hư, thối... tư thương tha hồ mà ép giá (Hà nhìn Ngọc rồi nhìn bà Thìn cười ngặt nghẽo).

Ngọc: Bác chỉviệc làm theo hướng dẫn của cán bộ khuyến nông thôi. Còn tất cả những thành phẩm trên, HTX sẽ tiêu thụ giúp bác. Còn gạo cháu sẽ cho người chở đến tận nhà. Nếu bác cần.

Bà Thìn: Tui đẻ ra trên lúa, tui chỉ trồng lúa thôi,không trồng mấy thứ tào lao đó. Ruộng tui mà không có nước, tui đến nhà o ăn đó.

(Hà nhìn Ngọc hấp háy tỏ vẻ thông cảm)

Ngọc: Hay là…

Bà Thìn: Hay là sao? Hay là giám đốc đổi ruộng cho tui đi.

Ngọc: Nếu trồng lúa, thì khá lắm một vụ bác thu hoạch được 2 tạ rưỡi thóc/sào. Trừ tất cả chi phí thì lãi được chừng 500.000 đồng/sào. Với 3 sào lúa, bác lãi chừng triệu rưỡi/vụ. Một ngày công chỉ đạt có 8.300 đồng thôi. Nhưng với mô hình trồng rau an toàn thì 3 sào, bác lãi đến 12 triệu đồng/6 tháng. Như vậy một ngày công đạt được 66.000 đồng...

Bà Thìn (ngắt lời): Thôi thôi…tui rõ lý thuyết của vị giám đốc má còn thơm mùi sữa này rồi. Tui giao ruộng lại cho giám đốc, mai trở đi cả nhà tôi sang đây ăn cơm. Hết! Tui về.

Ngọc: Dạ! Cháu đồng ý. HTX sẽ thuê lại 3 sào ruộng của bác với giá một tấn rưỡi lúa/năm. Nếu bác đồng ý, sáng mai lên trụ sở làm hợp đồng. Muốn nhận tiền mặt hay lúa đều được.

Bà Thìn (ngạc nhiên vung tay sừng sộ): Cô mới nói là lãi tới 24 triệu/năm, sao HTX lại trả cho tôi có chừng đó? Một tấn rưỡi lúa thì mới bằng 9 triệu đồng, vậy còn 15 triệu nữa HTX ăn hết sao? Ăn chi mà ăn dữ rứa? (Hà bụm miệng cười).

Ngọc: Dạ còn tiền giống, tiền làm đất, tiền công người chăm sóc và quỹ đầu tư phát triển, quỹ dự phòng tài chính nữa. Bác không làm gì mà có tấn rưỡi thóc/năm còn gì?

Bà Thìn: Rứa thì… tui để lại tui làm, mắc chi cho ai thuê (ngần ngừ). Nhưng nước mô mà tưới rau? Hạn ri thì cỏ cũng không lên nữa là rau.

Ngọc: Bác yên tâm, HTX đã có kế hoạch khoan giếng cho vùng chuyên canh rau rồi. Rau an toàn phải trồng bằng nguồn nước sạch, tuyệt đối không trồng bằng nguồn nước ô nhiễm.

Bà Thìn: Rứa hà! Rứa thì để tui về nói lại cho nhà tui biết cái đã (nói và vội vã chạy về).

(nhìn Ngọc hấp háy cười): Hóa ra làm Giám đốc HTX cũng không đơn giản chút nào nhỉ? Phải là người sắt thép lắm mới trụ nổi với quê hương.

MÀN 3

Hội trường HTX đông người nhộn nhịp. Ngọc, Thơm ngồi ở cái bàn làm việc. bà con lố nhố ngồi ở ghế dài

Ngọc (đứng dậy): Thưa bà con, thưa tất cả các thành viên của HTX.Hôm nay ban giám đốc HTX triệu tập cuộc họp đột xuất này, vì tình hình thời tiết có nhiều biến động lớn. Chúng ta buộc phải cơ cấu lại thời vụ, cây trồng, vật nuôi để ổn định đời sống (Ngọc dừng lại ngó quanh một lượt tiếp tực nói) Do tình hình hạn hán khắc nghiệt, nên thủy nông cho biết, họ không thể đáp ứng đủ nước cho 100% diện tích lúa như mọi năm.

Bà Thìn:Nhất nước nhì phân” không có nước thì trồng cây gì, nuôi con gì bây giờ chừ?

Long: “Nước mất thì nhà tan”. Cha ông ta nói rồi. Còn cơ cấu  lại gì gì nữa? Đem nhau lên thành phố làm thuê kiếm sống thôi.

Ngọc: Hiện tại có tới 50% vùng ruộng trũng của chúng ta là vẫn đủ nước canh tác lúa. Riêng những ruộng thiếu nước, HTX đã bàn bạc chuyển đổi sang trồng những cây cần ít nước.

Long: Trồng mấy cây đó làm sao mà nuôi sống gia đình? Tôi giao ruộng lại cho HTX để lên thành phố tìm việc làm. Đi ngay bây giờ may còn kiếm được việc, chứ khi ai cũng đổ xô ra thành phố thì có mà chết đói nhăn răng à.

Bà Thìn: Ban Giám đốc hứa là cung cấp đủ phân bón, cây giống cho các thành viên. Nhưng đến chừ mà có thấy hột phân nào đâu? Hay là để tui ra đại lý phân bón của anh Nam ứng tạm rồi cuối vụ trả.

Ngọc: Bà con yên tâm. Vài ngày nữa phân, giống sẽ về đủ. Ban Giám đốc sẽ đền bù tất cả thiệt hại của các thành viên nếu không đáp ứng đúng như cam kết.

Bà Thìn: Ừ rứa thì hơi yên tâm, Nhưng giá cả thế nào? Liệu có cho chúng tôi nợ đến cuối vụ không?

Ngọc: Giá cả còn thấp hơn giá đại lý 10%. Nếu ai có tiền trả sớm thì tốt. Những hộ khó khăn thì sau khi thu hoạch sản phẩm sẽ trả cho HTX.

Ông Lã (thập thò ở cửa rồi bước vào ngập ngừng): Cô Giám đốc…. Tôi muốn hỏi cô đôi điều có được không?

Ngọc: Ô sao bác lại đến đây? Có việc gì không bác? Hôm nay họp toàn bộ thành viên HTX mà. Nhưng không sao, bác muốn hỏi gì cứ hỏi.

Ông Lã: Dạ! Tôi muốn tham gia mô hình an toàn thực phẩm của HTX có được không?

Ngọc: Tất nhiên là được. Nhưng vì bác không phải là thành viên của HTX nên HTX không chịu trách nhiệm bao tiêu sản phẩm của bác.

Ông Lã: Vậy thì tôi sẽ tham gia HTX ngay bây giờ.

Ngọc: Thế à? Hoan hô bác. Nhưng bác canh tác rau ở đâu? Ruộng nhà bác thuộc quy hoạch cấy lúa mà.

Ông Lã (quả quyết): Tôi thuê lại của những người bỏ ruộng lên thành phố kiếm sống.Ui chao… lớp trẻ bỏ ruộng lên thành phố nhiều quá, chắc rồi ở quê chỉ còn lại ông bà già thôi.

Ngọc: Nhưng với mô hình HTX kiểu mới này, thì mức sống của nông thôn có kém gì thành thị đâu. Thành viên của HTX có thể tham gia bảo hiểm lao động để có chế độ hưu, ốm đau, thai sản mà.

Ông Lã: Trước đây tôi nghĩ là vào HTX, tức là giao hết ruộng đất, trâu bò, lợn gà cho HTX. Nhưng không phải. E hèm… vừa rồi nghe ở Đông Thanh, nhờ mô hình HTX kiểu mới này, mà ông bà già cũng kiếm được hai triệu rưỡi đến ba triệu một tháng.

Long: Đó là con số nằm trong báo cáo của năm ngoái, năm nay thì có mà ăn cám. Vợ chồng tôi dắt nhau lên thành phố kiếm sống. Ruộng tôi đó, ai muốn làm thì làm. Tôi cho không.

Thơm: Điều đó hoàn toàn do anh tự quyết định lấy. Nhưng tôi nghĩ ở nhà mà thu nhập từ 2 triệu rưỡi đến 3 triệu đồng/tháng thì cao hơn đi lên thành phố tháng 4 triệu đồng đó.

Long: Nếu làm nông nghiệp mà ngon như cô nói, thì việc chi thanh niên phải lũ lượt vô Đà Nẵng, Bình Dương hay ra Vũng Áng xin việc.

Ngọc: Khi Nhà nước chưa đứng ra bảo hộ chất lượng sản phẩm cho nhà nông, thì cứ “được mùa mất giá, được giá mất mùa”. Bà con ta đói kém. Nay thực hiện triệt để vấn đề an toàn thực phẩm. HTX lại đứng ra bao tiêu sản phẩm, không bị tư thương ép giá nữa, nên đời sống bà con sẽ nâng cao.

Long: Tôi vẫn cảm thấy bất công. Bởi tất cả các thành viên đều góp cổ đông như nhau, hạn hán thì cùng khơi dòng kênh mương, đắp lại bờ bao, bờ vùng… Nhưng hộ trồng lúa thì chỉ có 8.300 đồng/công. Ngược lại hộ trồng rau lại thu đến 100.000 đồng/công. Sao lại có thu nhập chênh lệch vậy?

Ngọc: Ngoài việc trồng lúa, bà con có thể làm nấm, chăn nuôi gia cầm… Từ tháng 9 cho tới tháng một, ruộng chúng ta để không. Ta có thể trồng các loại đỗ, hoa phục vụ cho dịp tết… Những cây trên không yêu cầu phải có phân bón. Ngược lại nó còn tăng độ màu mỡ cho đất.

Long: Tôi nghĩ là không thể nào kịp thời vụ.

Ngọc: Kịp anh à. Khi lúa đã chắc hạt, ta ươm giống cây vụ ba vào bầu đất. Khi gặt xong, thì chỉ cần bừa đè rạ xuống, rồi đưa bầu giống ra ruộng là ổn, khoảng 2 - 3 tháng sau là ta đã có thể thu sản phẩm vụ ba.

Long: Nói thì có vẻ ngon ăn lắm, nhưng chưa chắc đã bán được sản phẩm.

Ngọc: Dạ những đề án HTX đưa ra, HTX chịu trách nhiệm bao tiêu sản phẩm ạ.

Long: Vậy à? Vậy thì tôi ở lại tham gia với HTX một vụ thử coi. Tội chi lên thành phố cơm niêu nước lọ, sống chui rúc mà cũng chỉ kiếm được chừng đó tiền thôi.

Thảo: Nếu chấm dứt được tình trạng “vào mùa làm bà chủ nghèo, hết mùa tiếp kiếp osin giàu” thì việc gì tôi cũng làm.

MÀN 4

Tại Trụ sở HTX, Long, bà Thìn, Thảo nhấp nhổm đi lại bồn chồn. Thơm cũng hướng mặt ra xa vẻ lo âu.

Long: Đến giờ này mà chưa có phân, thì biết khi mô mà đón đòng? Ban Giám đốc  hứa hươu hứa vượn…. chứ có thật thà gì đâu. Đúng là nghe trẻ em có ngày ăn phân gà.

Thảo: Đầu vụ thì hạn hán. Nay lúa đón đòng thì chưa có phân. Lỡ hết thời vụ rồi. Không có phân thì có mà ăn trấu! Đói vẫn hoàn đói. HTX ơi là HTX!

Long: Tui đã định vứt ruộng lên thành phố kiếm sống rồi. Các cô cố níu lại, để có mô hình HTX. Lỡ kế hoạch của tôi rồi. Ai sẽ chịu trách nhiệm về tiền giống, tiền làm đất, công chăm sóc bấy nay đây?

Thơm: Bà con bình tĩnh. Chắc là do trục trặc về xe cộ… nên phân chưa về kịp. Để cháu điện hỏi xem? (móc điện thoại) A lô! Dạ cho tôi hỏi có phải phòng kinh doanh nhà máy phân tổng hợp đó không ạ?

Tiếng người: Dạ! Đúng rồi. Có vấn đề gì hả chị?

Thơm: Dạ như kế hoạch đã thỏa thuận, sao mà hiện giờ HTX Đông Hưng chúng tôi vẫn chưa có phân hả anh?... (ngừng lại nghe) Ui… ui anh ơi! Bây giờ bà con đang tập trung đông lắm. … Không!… Không thể chờ được đâu. Lúa sắp làm đòng rồi. Đây là thời hạn cuối mà?

Tiếng điện thoại: Chị thông cảm. Vào thời vụ ai cũng cần phân, nên chúng tôi phải ưu tiên cho những khách hàng đã đủ tiền. Sau khi giao đủ hàng, cân đối lại, chúng tôi mới có thể bán trả theo dạng chậm.

Thơm: Chết! Nếu thế thì chúng tôi sẽ chết mất. Rồi bà con sẽ bỏ quê mà đi, lúc ấy làm sao mà vận động họ quay trở lại? Anh xem có cách nào giúp chúng tôi không?

Tiếng điện thoại: Dạ không có cách nào đâu chị. Đây là quyết định của chủ tích hội đồng quản trị.

Thơm: Chúng tôi sẽ chuyển tiền qua tài khoản ngay khi ngân hàng giải ngân mà.

Tiếng điện thoại: Dạ. Chúng tôi sẽ xem xét lại vấn đề chị đề xuất. Thôi chào chị nhé (cúp máy).

Thơm (thẫn thờ): Chết thật. Phen này thì chết thật rồi. Ngay hôm nay mà ngân hàng không giải ngân kịp thì chết cả lũ.

Long: Thôi... Thế là chết rồi bà con ơi. Lúa dã làm đòng mà phân chưa có. Ra đại lý ông Nam mà mua nợ về mà bón cái đã. Xong vụ này… ai làm ruộng thì làm, tôi đi!

Thảo (ngồi xoài xuống nền đất khóc lóc): Rứa là tui chết rồi. Việc trên thành phố thì bị người ta tranh mất. Bây chừ biết lấy đâu ra phân đón đòng đây. Anh Long nợ được, chứ tui có nợ được đâu?

Long: Tại cái “thương hiệu” hay quên của bà nên không ai dám cho bà nợ.

Thảo (mếu máo): Cũng là vì túng quẩn quá quanh năm cứ giật gấu vá vai ấy mà. Hu hu… Thôi tui bắt đền HTX đó. Mần răng có tiền cho mấy đứa con tui ăn học bây giờ? Tình hình này thì ai mua lúa non… tui cũng bán bớt một sào...

Thơm (bồn chồn): Để bà con phải bán lúa non với giá bằng nửa giá thị trường thì cháu cũng xót ruột quá Nhưng biết làm sao bây giờ?

Long: Làm ăn như các cô thì có mà ăn cám. Muốn làm gì thì phải có kế hoạch cụ thể rồi mới triển khai chứ. Các cô đang kéo bà con vào vòng đói nghèo đó.

Thơm (ngậm ngùi): Được mấy vốn thì HTX đã đem mua giống và phân đợt 1 rồi. Bây giờ chỉ trông chờ vào nguồn vốn hỗ trợ phát triển nông nghiệp của ngân hàng thôi. Nhưng e rằng cũng lâu lắm.

Ngọc (hớt hãi chạy vào): Sao? Phân vẫn chưa về à?

Thơm: Không! Họ nhất quyết không cho chúng ta mua nợ.

Ngọc: Chết thật!

Thơm: Sang nay em đã hoàn tất thủ tục vay vốn chưa? Mau chuyển tiền cho nhà máy để họ giao phân cho ta, kẻo lỡ hết thời vụ.

Ngọc: Lên ngân hàng thì chết với ngân hàng. Bởi ta không thể dùng trụ sở, tài sản HTX mà thế chấp vay vốn được. Nghị định Chính phủ đã ban hành, nhưng chưa có văn bản hướng dẫn, nên chưa thể vay vốn theo kênh hỗ trợ nông nghiệp được.

Thơm (gục xuống chan chứa): Làm sao bây giờ? Có ai có cách gì không? Cứu chúng tôi với!

Ngọc (Vịn vào cột hiên gục đầu, nước mắt chảy ròng. Bà con cô bác lặng nhìn. Một số nhao nhác bỏ về)

Thảo (mếu máo): Thôi… lỡ rồi chừ biết mần răng? Tui cũng về khóc với bầy con tui đây (nói rồi thiểu não xách thúng ra về, bỗng một số bà con nhao nhác chạy vào

Thảo: Kìa! Hình như phân đã về. Phân của HTX ta hay phân của ai vậy? (Thơm,  Ngọc vẫn gục đầu khóc).

(xuất hiện): Có chuyện gì mà bà con cô bác lo lắng thế? Sao chị Thơm và Ngọc lại khóc thế?

Ngọc (ngước lên nhạt nhòa nước mắt): Sao mầy lại có mặt ở đây, lúc này? Thôi về đi. Hôm nào tao sẽ ghé.

Hà: Là tao đến để hỏi xem ở đây có ai mua phân bón không? Cuối vụ lấy tiền hoặc lúa cũng được mà.

Ngọc: Mày… còn đùa tao à. Đồ…đồ quỷ sứ! Về đi. Thôi… tao xin mày. Hà ơi mày về đi! Hãy để tao yên. Hu hu. Mày ác lắm Hà ơi!

          Hà: Ơ cái con này! Mày không cần tao giúp thật à? (kéo Ngọc lại đưa tay chỉ, nói từng tiếng một). Nhìn đi. Cả một xe đầy ắp 20 tấn phân đó. Vấn đề là phải có người dở xuống (quát) Mau! Cho người ra dở phân xuống! Không tao đổi ý chở đi nơi khác bây giờ.

Thơm (sực tỉnh ngó ra mặt hớn hở):Thật hả em? Phân đã về hả em? Ôi đâu mà nhiều thế? Của HTX ta thật hả em? (cuống quýt) Thật hay là mơ thế này?

Ngọc: Con nỡm! Mày có nguồn cung ứng phân bón, sao lúc nãy không nói… để cả Ban Giám đốc lo sốt vó vậy?

Hà: Đó là bí mật của riêng tao, mày quan tâm làm gì. Bây giờ thì mời bà Giám đốc ký vào hợp đồng này cái đã.

Ngọc (cầm hợp đồng lên đọc ngạc nhiên): Cửa hàng dịch vụ phân bón, vật tư nông nghiệp Nam Hà này ở đâu ra vậy? Ủa sao cái tên bà chủ cửa hàng giống tên mày thế?

Hà: Đã bảo là bí mật mà. Mầy muốn tao mất luôn mối làm ăn sao? Thôi ký đi tao đảm bảo cho.

Thơm (hớn hở quay lại): Bà con ơi! Mỗi người một tay ta giải phóng xe nào?

MÀN 5

Tại trụ sở HTX, Ngọc đang lúi húi với sổ sách, Thơm chăm chăm vào màn hình vi tính. Long vừa đi vào vừa hát.

Ngọc: Có gì mà vui thế anh Long?

Long: Được mùa mà (dừng lại hỏi to) Thế Ban Giám đốc có bố trí được máy gặt cho các thành viên HTX không?

Thơm (lắc đầu): Phải tạm phải khắc phục một vụ đã anh ạ!

Thảo (lao vào): Trời đất ơi! Như rứa có phải mần khổ nhau không? Bây chừ mà ép nhau thế thì có mà chết.

Long: Chuyện gì mà sồn sồn lên thế? Từ từ nói nghe nào?

Thảo: Là cái lão có cái máy gặt đập liên hợp ấy, lão không chịu gặt theo giá HTX quy định. Vài ngày nữa xuống giống vụ ba rồi, mà giờ lúa vẫn chưa  gặt được hạt nào.

 Long: HTX chưa có máy gặt. Bây giờ thì đắt cũng phải gọi lão ấy gặt thôi (Nhìn Thảo soi mói) À mà nghe nói năm nay bà trúng đậm vụ nấm rơm lắm à?

Thảo: Thì nhờ tranh thủ trồng nấm, nuôi gà mà đã trang trải hết nợ nần. Còn dư chút đỉnh tiền mặt.

Ngọc: Thế có hơn đi làm thuê ở thành phố không? Bà con đã chuẩn bị xuống giống khoai tây vụ ba chưa?

Long: Tất cả giống vụ ba cũng đã sẵn sàng, nhưng cái thằng máy gặt đang làm khó khăn đó mà.

          Thơm: Trăm cái khó đã vượt qua, đến khi miếng ăn kề miệng, thì lại chính người địa phương lại làm khó nhau.

Ngọc: Giá như HTX có cái máy gặt đập thì hay biết mấy?

(bước vào): Muốn có máy gặt đập liên hợp, thì trả tiền phân bón dạo trước đây, lập tức có máy về liền mà.

Ngọc: Ô sao mày lại về sớm thế? Lúa đã thu hoạch đâu? Tao hứa là cuối vụ sẽ trả đủ mà. Hay là mày không tin tao?

          Hà (cười, ngồi xuống bậc tam cấp vẻ chủ nợ): Người xưa chả có câu: “Tin bạn mất bò” đó sao. Vậy nên tao phải ngồi đây, đợi có hạt lúa nào về, là nhặt luôn hạt đó. Mất lòng trước được lòng sau.  E hèm… Thông cảm nghe bạn.

Ngọc nhìn Thơm băn khoăn khó hiểu. Chợt có tiếng ô tô tải chạy đến rồi dừng ngay trước cổng, một lúc sau Nam bước vào

Nam: Kìa em! Đã bảo là cứ ở nhà, có gì anh thu xếp cho. Xuống đây làm gì cho nắng?

Ngọc (ngước lên): Ơ… anh Nam! Sao hôm nay anh lại đến đây? Có việc gì không?

Nam: Anh đến để xin tham gia HTX nông nghiệp Đông Hưng.

Thơm: Anh đùa đó à?

Nam: Anh muốn tham gia vào khâu thu hoạch và cung ứng vật tư nông nghiệp phân bón cho HTX ta. Chả lẽ em không muốn liên minh với anh à?

Thơm: Ơ thế thì tốt quá! Nhưng cửa hàng dịch vụ phân bón, vật tư nông nghiệp của anh đang làm ăn phát lắm cơ mà.

Nam: Tôi đã hiểu ra vấn đề, khi mô hình HTX phát triển, thì những cá nhân như tôi sẽ gặp khó khăn. Vậy nên tôi đã chuyển đổi phương thức kinh doanh từ đầu vụ rồi.

Thơm: Sao? Anh mà cũng chuyển đổi phương thức làm ăn sao?

Nam: Thì chả phải HTX Đông Hưng đã dùng phân bón và vật tư nông nghiệp của cửa hàng Nam Hà từ đầu vụ đó sao?

Ngọc (ngạc nhiên): Ô… Thế mà từ hồi tới giờ, em cứ thắc mắc không biết là con bé Hà móc ngoặc ở đâu mà mua hàng khéo thế? Hóa ra anh và nó đã ngấm ngầm liên kết với nhau từ lâu rồi. Ô vậy thì rất hoan nghênh thành viên mới của HX Đông Hưng.

Nam: Tôi sẽ đảm đương các dịch nông nghiệp cho HTX ta và góp cổ phần bằng một chiếc máy gặt đập liên hợp có được không?

Ngọc: Rất hoan nghênh anh. Gặt cho HTX mức giá tuy có thấp hơn ngoài 10%, nhưng bù lại anh sẽ có lợi tức từ vốn cổ phần. Nếu đồng ý thì ta làm hợp đồng.

(Bước vào, tựa vào Nam đong đưa):  Không đồng ý thì có mà xa nhau à!

Ngọc: Sao mày lại ép anh Nam như vậy? Hay đã là lãnh đạo của anh ấy rồi?

Nam (kéo Hà đứng gần lại): Đúng vậy! Hà đã là người quản lý của tôi gần nửa năm nay rồi. Ngày mai, chúng tôi sẽ đưa máy gặt ra đồng, đồng thời làm luôn một ambul ảnh cưới thật đặc biệt. Cô dâu chú rễ sẽ cưỡi máy gặt băng băng trên cánh đồng dạt dào sự no ấm

(Lời bài hát “Hát về cây lúa hôm nay” vang lên).                                                                                                                              MÀN HẠ